GIỚI THIỆU TẾT CHÔL- CHNĂM-THMÂY CỦA ĐỒNG BÀO KHMER

Chôl-Chnăm-Thmây thường được tổ chức khoảng đầu tháng giữa đầu tháng 4 dương lịch. Kéo dài trong 3 ngày, năm nhuận kéo dài 4 ngày, mỗi ngày tết có tên gọi khác nhau.

      Ngày thứ nhất (Châul Sang Kran Thmei); gọi là “Maha Sâng Kran” – ngày làm lễ rước Đại lịch. Sau khi đi đủ 3 vòng quanh chánh điện, các sư bắt đầu thực hiện nghi lễ cầu bình an cho người dân. Trong ngày đầu tiên của năm mới, rước Đại lịch được cho là ngi thức quan trọng nhất.

      Những người không kịp đến chùa lúc rước Đại lịch thì sau đó có thể cùng mọi người đến để nghe ông lục thuyết pháp, cúng dường năm mới. Người Khmer gọi những người đàn ông này là Acha. Acha là phải người am hiểu lịch sử, thuộc nhiều kinh Phật và được dân làng tín nhiệm.

      Ngày thứ hai (Wonbât): gọi là “Pun Phrôm Khoach” – ngày làm lễ dâng cơm và đắp núi cát, nếu là năm nhuần thì có 2 ngày Wonbât. Cũng giống như ngày đầu tiên, bà con Khmer tiếp tục mang cơm đến thỉnh cho các sư. Cũng trong ngày này, người Khmer cũng thực hiện nghi thức cúng Thanh minh để tưởng nhớ những người đã mất.

       Theo quan niệm của người Khmer, núi cát tượng trưng cho vũ trụ và núi thứ chín ở giữa là trung tâm của thế giới. Vì thế, đắp núi cát càng cao thì sẽ tích được được nhiều phước lành, xua đi điều ác.

      Ngày thứ ba (Lơng săk): Là ngày làm lễ tắm tượng Phật và tắm các vị sư cao tuổi. Các sư sẽ là người thực hiện nghi thức tắm tượng Phật đầu tiên, trong lúc tắm Phật họ sẽ tụng kinh để thể hiện sự tôn kính và tưởng nhớ đến Phật. Người dân sẽ tắm cho những tượng Phật đặt bên ngoài trời. Họ tin rằng nghi thức này không chỉ thể hiện lòng biết ơn đối với đức Phật mà nó sẽ giúp rửa sạch những bụi bẩn, những điều không may ở năm cũ để bước sang năm mới với một thân thể hoàn toàn mới.

      Cũng như ngày tết cổ truyền của dân tộc Việt Nam, vào những ngày này gia đình Khmer nào cũng dọn dẹp, trang trí lại nhà cửa, chuẩn bị đầy đủ đồ ăn, thức uống, mặc những bộ quần áo mới,… Mọi người cũng sẽ tập trung nghỉ ngơi, đi thăm hỏi và chúc tết lẫn nhau.

      Cùng với dòng chảy của thời gian, phong tục mừng năm mới của người Khmer sẽ có ít nhiều biến đổi để phù hợp với cuộc sống hiện đại nhưng các nghi thức chính vẫn được bà con dân tộc tiếp tục giữ gìn. Qua đó cho thấy, niềm tin vào đứa Phật, thần linh cùng với sự hồn hậu, chân chất của những người Khmer bao đời vẫn còn nguyên vẹn. Đến Sóc Trăng vào những ngày diễn ra Chôl-Chnăm-Thmây, du khách sẽ được cảm nhận một cách sâu sắc hơn về lễ hội và bản sắc văn hóa của người dân nơi đây.

បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី (Chôl-Chnăm-Thmây) ជាធម្មតាត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅអំឡុងដើមខែមេសា តាមប្រតិទិនសូរិយគតិ។ ពិធីបុណ្យនេះប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល ៣ ថ្ងៃ ហើយឆ្នាំណាដែលមាន閏មាស (năm nhuận) គឺមានរយៈពេល ៤ ថ្ងៃ ដោយថ្ងៃនីមួយៗមានឈ្មោះហៅខុសៗគ្នា។

ទីមួយ (ចូលសង្ក្រាន្តថ្មី - Châul Sang Kran Thmei); ហៅថា «មហាសង្ក្រាន្ត» (Maha Sâng Kran) – ជាថ្ងៃប្រារព្ធពិធីដង្ហែមហាសង្ក្រាន្ត (rước Đại lịch)។ បន្ទាប់ពីដង្ហែគ្រប់ ៣ ជុំវិញព្រះវិហារ (chánh điện) ព្រះសង្ឃចាប់ផ្តើមធ្វើពិធីសូត្រមន្តប្រោះព្រំ ប្រសិទ្ធពរជ័យ សិរីសួស្តី ជូនប្រជាពលរដ្ឋ (cầu bình an)។ ក្នុងថ្ងៃដំបូងនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ពិធីដង្ហែមហាសង្ក្រាន្ត ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាពិធីដ៏សំខាន់បំផុត។

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ ចូលបុណ្យថ្ងៃ ១៣,១៤,១៥ខែមេសា ជាមួយសកម្មភាពដូច ងូតទឹកអោយម៉ែឪ ស្រង់ទឹកព្រះសង្ឃ ស្រង់ទឹកព្រះ ពូនភ្នំខ្សាច់ ប្រគេនចង្ហាន់ព្រះសង្ឃ និងល្បែងប្រជាប្រិយទៀតជាច្រើន មានភាពសប្បាយរីករាយ។ អស់អ្នកដែលមកវត្តមិនទាន់ពេលដង្ហែមហាសង្ក្រាន្ត អាចមកជួបជុំជាមួយអ្នកដទៃនៅពេលក្រោយ ដើម្បីស្តាប់លោកអាចារ្យ (ông lục/Acha) សូត្រធម៌ទេសនា និងធ្វើពិធីបង្សុកូល (cúng dường năm mới)។ ជនជាតិខ្មែរហៅបុរសទាំងនេះថា «អាចារ្យ» (Acha)។ លោកអាចារ្យ ត្រូវតែជាអ្នកដែលយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ចេះចាំធម៌អាថ៌ (thuộc nhiều kinh Phật) និងជាអ្នកដែលទទួលបានការគោរព tín nhiệm (tín nhiệm) ពីសំណាក់អ្នកភូមិ។

ថ្ងៃទីពីរ (វ័នបត - Wonbât)៖ ហៅថា «ពូនភ្នំខ្សាច់» (Pun Phrôm Khoach) – ជាថ្ងៃប្រារព្ធពិធីប្រគេនចង្ហាន់ (dâng cơm) និង ពូនភ្នំខ្សាច់។ ប្រសិនបើជាឆ្នាំ閏មាស (năm nhuần) គឺមានថ្ងៃវ័នបត ចំនួន ២ ថ្ងៃ។ ដូចគ្នានឹងថ្ងៃដំបូងដែរ បងប្អូនជនជាតិខ្មែរបន្តនាំយកចង្ហាន់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃ។ ក្នុងថ្ងៃដដែលនេះ ជនជាតិខ្មែរក៏ធ្វើពិធីរាប់បាត្រ ឬបង្សុកូល (nghi thức cúng Thanh minh) ដើម្បីឧទ្ទិសកុសលដល់អ្នកដែលបានចែកឋានទៅ (tưởng nhớ những người đã mất)។

តាម quan niệm (ការយល់ឃើញ) របស់ជនជាតិខ្មែរ ភ្នំខ្សាច់តំណាងឲ្យចក្រវាឡ (vũ trụ) ហើយភ្នំទីប្រាំបួននៅចំកណ្តាល គឺជាស្នូលនៃពិភពលោក (trung tâm của thế giới)។ ហេតុដូច្នេះ ការពូនភ្នំខ្សាច់កាន់តែខ្ពស់ នឹងទទួលបានបុណ្យកុសល (phước lành) កាន់តែច្រើន និងអាចជួយ xua đi (បណ្តេញ) នូវរឿងអាក្រក់ (điều ác) ទាំងឡាយ។

ថ្ងៃទីបី (ឡើងស័ក - Lơng săk)៖ គឺជាថ្ងៃប្រារព្ធពិធីស្រង់ទឹកព្រះពុទ្ធរូប (tắm tượng Phật) និង ស្រង់ទឹកព្រះសង្ឃដែលមានវ័យចាស់ (tắm các vị sư cao tuổi)។ ព្រះសង្ឃនឹងជាអ្នកប្រារព្ធពិធីស្រង់ទឹកព្រះពុទ្ធរូបមុនគេ ខណៈពេលកំពុងស្រង់ទឹកព្រះ ព្រះអង្គនឹងសូត្រមន្ត (tụng kinh) ដើម្បីបង្ហាញនូវការគោរព (sự tôn kính) និង ការរំឭកគុណ (tưởng nhớ) ដល់ព្រះពុទ្ធ។ ប្រជាពលរដ្ឋនឹងស្រង់ទឹកព្រះពុទ្ធរូបដែលតម្កល់ទុកនៅខាងក្រៅ (đặt bên ngoài trời)។ ពួកគាត់ជឿជាក់ថា ពិធីនេះមិនត្រឹមតែបង្ហាញពី lòng biết ơn ( lòng biết ơn) ចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយជម្រះលាងនូវធូលីដី (bụi bẩn) និង ឧបទ្រពចង្រៃ (điều không may) ក្នុងឆ្នាំចាស់ ដើម្បីឈានចូលឆ្នាំថ្មី ជាមួយនឹងរាងកាយ និងចិត្តគំនិតថ្មី (thân thể hoàn toàn mới)។

ក៏ដូចជាថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំប្រពៃណី (tết cổ truyền) របស់ជនជាតិវៀតណាមដែរ នៅក្នុងថ្ងៃបុណ្យនេះ គ្រប់ក្រុមគ្រួសារខ្មែរ (gia đình Khmer nào cũng) តែងតែសម្អាត (dọn dẹp) និង តុបតែង (trang trí) ផ្ទះសម្បែង រៀបចំម្ហូបអាហារ (đồ ăn) ភេសជ្ជៈ (thức uống) ឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ព្រមទាំងស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ថ្មីៗ (mặc những bộ quần áo mới)។ គ្រប់គ្នាក៏នឹងជួបជុំគ្នាសម្រាក (nghỉ ngơi) ដើរលេងសួរសុខទុក្ខ (đi thăm hỏi) និង ជូនពរឆ្នាំថ្មី (chúc tết) ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។

ស្របតាមការវិវត្ត (dòng chảy) នៃពេលវេលា ទំនៀមទម្លាប់ (phong tục) អបអរបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ជនជាតិខ្មែរ ក៏មានការផ្លាស់ប្តូរខ្លះៗ (ít nhiều biến đổi) ដើម្បីឲ្យសមស្របទៅនឹងជីវិតសម័យទំនើប (cuộc sống hiện đại) ប៉ុន្តែពិធីការសំខាន់ៗ (các nghi thức chính) នៅតែត្រូវបានបងប្អូនជនជាតិបន្តថែរក្សា (giữ gìn)។ តាមរយៈនេះ បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា ជំនឿ (niềm tin) លើព្រះពុទ្ធ លើទេវតា (thần linh) រួមជាមួយនឹងភាពស្មោះត្រង់ សុភាពរាបសា (sự hồn hậu, chân chất) របស់ជនជាតិខ្មែរគ្រប់ជំនាន់ (bao đời) នៅតែគង់វង្ស (còn nguyên vẹn)។

ប្រសិនបើមកដល់ខេត្តសុកត្រាំង (Sóc Trăng) ក្នុងអំឡុងពេលប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី (Chôl-Chnăm-Thmây) ភ្ញៀវទេសចរ (du khách) នឹងបានស្វែងយល់ (cảm nhận) កាន់តែស៊ីជម្រៅ (sâu sắc hơn) អំពីពិធីបុណ្យ និង អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ (bản sắc văn hóa) របស់ប្រជាជននៅទីនេះ។

Nguồn: កម ទូ (Cẩm Tú) - Trang thông tin điện tử Du lịch Sóc Trăng./.

     Chùa Srolôn từ những ngày đầu hình thành cho đến nay, đã được xây dựng tại nhiều địa điểm khác nhau.

     Điểm thứ nhất, trải qua 04 đời trụ trì và không rõ chính xác địa điểm và thời gian xây dựng vào ngày tháng năm nào.

Tài liệu tham khảo:

[1]. Lý lịch di tích chùa Srolôn của Bảo tàng tỉnh Sóc Trăng.

[2]. Khảo sát thực tế và lời kể của các vị sư.

[3]. Tư liệu ghi chép tại chùa Srolôn.

[4]. Tham khảo một số trang web du lịch. 

Trịnh Thị Trúc Linh